Neredeyse 20 senedir Amerika'a yasayan biri olarak Amerika'nin niye bu kadar zengin oldugunu soyleyeyim:
1. Insan kaynaklarini cok iyi degerlendiriyor.
Amerika'daki cok zenginlere bakin: Jeff Bezos, Bill Gates, Steve Jobs, Larry Paige, vs. Hepsi zamaninda culsuzdu. Ama parlak fikirleri vardi, caliskandilar, zekiydiler, onlarin entellektuel kapasitesini degerlendirecek sistem kurulu ve calisiyordu. "Amerikan ruyasi", haddi zatinda hakkettigini elde edebilmek demek... Kimsenin abuk subuk sebeplerle size engel olamamasi demek.
Bakin bizim iktidar cevresine. Hepsi zengin. Paralarini sokacak off-shore hesap pesindeler. Zengin is cevresi, isini iyi yaptigi icin basarili olmuyor, gerekli kisilerin cebini doldurarak basarili oluyor. Universite'de genc bir arastirmaci, ya da genc bir muhendis parlak bir fikir ortaya cikarasa kim destek olacak? Bi defa akademi icinde bile terfiler tam manasiyla hakketme ile olmuyor ki. Onun bunun baglantisiyla oluyor. Kim niye calissin? Isini iyi yapan, hakkeden, hakkini elde etmezse bizim hangi isimizden hayir gelir? Ki gelmiyor da... Dusunun ki yolunuzu yapan muteahhit rusvetci, aldiginiz dersin hocasi intihalci, kanunlari koyan burokratiniz yalaka, kanunlari isleten yargi gudumlu, yani ulkenin isleyisi tumden sorunlu. Nasil ileri gidebiliriz ki?
Forumda surekli Amerika'ya laf cakiliyor, cogu zaman da makul ve hakli sebeplerle, ancak biraz dengesizce yuklenmemizin onemli bir sebebi de bence dunyayi kendi gozlugumuzden gormemiz. Acikcasi burada simdiye kadar yaptigim hic bir calisma bosa gitmedi. Hakkettigimi elde ettim hep. Ciddi haksizliga ve ya ayrimciliga maruz kalmadim hic. Turistik veya egitim maksatli gelip giden farkedemeyebilir ama yillarca calisan bilir. Sadece bir ornek vereyim:
Bizim maas artislarini bagli oldugumuz mudur belirler. Yukaridan toplam %5 maas artisi olacak, ya esit sekilde, ya da performansa gore dagitin derler. Gerisi mudure kalmis. Isterse kendine %10 verir, geri kalana %4 verir. Kimse hesap soramaz. Ama herif napti biliyor musunuz? 5 kisilik komite kurdu. Calisan herkes iki sayfaya o sene ne naptigini yazdi. Komite uyeleri (kendi disinda) herkesin yazdigini okuyup bagimsiz notlandirdi. Sonra her calisan icin, komitenin verdigi notlarin ortalamasi alinip, notun yuksekligi nispetinde maas artisi yapildi, mudurun maasi da dahil. Bunun Turkiye'de olabilecegini dusunuyor musunuz?
Bu herif niye boyle yapti biliyor musunuz? Cunku menfaatini dusundu. Nasil mi? Mudur, bulundugu kismin islemesinden mesuldur. Ve iyi islemesi icin kaliteli insanlara, mutlu bir ortama ihtiyaci vardir. Bunun icin de adaletli olmasi, calisanin hakkini almasi lazimdir. Yoksa mudur oldugu kismin performansi duser, kalifiye insan kaybeder, ve eninde sonunda isini kaybeder. Ancak bulundugu kisim iyi calisirsa terfi eder.
Anliyor musunuz? Sistem dogru calisani odullendiriyor. Isini duzgun yapan kazaniyor, uyanik olan, dalavere yapan, sistemi kendi cikarina suistimal eden degil.
Amerika hic mi kucuk ulkelerin kaynaklarini somurmuyor?
Tabii ki somuruyor. Hem de en onemli kaynagini. Neyi mi? Insanini. Cunku problemli ulkelerin kalifiye insanlari, ulkelerini terkedip Amerika'ya geliyorlar. Ve kalifiye elemani havada kapiyor Amerika. Kendi vatandasina "dur bakalim, bu adam senden daha iyi" deyip disaridan gelen yabanciyi ise aliyor. Kisa surede de vatandas yapiyor. Ve bunun olmasi icin Amerika kilini kipirdatmiyor. Kendi kendine oluyor bu. Sadece bu sene 3 Turk basvurdu bulundugum sirkete. Hepsi canavar gibi. O yuzden buyuk Amerikan sirketleri, universiteler, hep yabancilarla doludur.
Acikcasi isimi Turkiye'de yapacagim yer cok yok. Ama geri donmek icin zamaninda yoklamistim biraz. Garip bir sekilde gorustugum insanlar Amerika'ya gelmenin yolunu ariyorlardi. Sonra zaten allak bullak oldu ortalik. Demek ki o zamandan belliydi boyle olacagi.
