- Katılım
- 20 May 2003
- Mesajlar
- 729
- Konu Yazar
- #1
Rahmetli sanat gunesimiz Zeki Muren den bahsetmeyecegim... Yildiz deyince bayagi bildigimiz (! pek de bir sey biliyor sayilmayiz ya) yildiz iste, gokyuzunde gordugumuz...
Yildizlar da bizler gibi dogar buyur, gelisir ve ölürler.
Biraz ters olacak ama bu yazida yildiz olumlerinden bahsedecegim. Dogumlari ve hayat hikayelerini de sonra konusacagiz umarim...
Yildizlar henuz tam da pek bilinemeyen bir yontem kullanarak milyonlarca milyarlarca yil suresince nukleer fuzyon ile hidrojeni helyum a "yakarak" enerji uretir. (ah bunu birde biz becerebilsek)
Hidrojen sonsuz degildir, bir ara biter... Tabii aniden degil. Ic bolgedeki basincin etkisiyle hidrojen ic kisimlarda daha cabuk tukenir. geriye helyum kalir. Basinc ve isi altinda helyum yanmaya baslar. Helyum karbona donuserek ve hidrojen-helyum fuzyonundan 5 misli daha buyuk enerji aciga cikararak "yanar", yildizin dis ceperleri de bu etki altinda genlesir ve yildizimiz bir "Kirmizi dev" e donusur.
Bizim gunesimiz de gunun birinde bir kirmizi dev e donuserek Merih dahil butun gezegenleri yutacak kadar buyuyecektir maalesef.
Alttaki temsili ama olcekli resimde gunesimizi (The Sun) bugunku haliyle ve "kirmizi dev" olmus haliyle goruyorsunuz. O minik beyaz nokta da Dunya mizi temsil ediyor...
Ara bilgi...
Simdi, bizim gozumuzde yildizlar kutleleri bakimindan uce ayriliyor.
1) Dusuk kutlede yildizlar (0.5 gunes kutlesi)
2) Orta kutlede yildizlar (0.5 ila 3.0 gunes kutlesi arasi) (Gunes burada)
3) Masif yildizlar (Kutlesi 3 gunes kutlesinden buyuk olanlar)
Yildizlar kirmizi dev durumundan sonra artik yanacak Hidrojen-helyum vs. tamamen bitince kendi cekimlerine yenik duserek bu kez buzusmeye baslayacaktir. Bu durumda artik yildiz helyumdan donusturdugu karbonu da yakmaktadir.
Dusuk kutlede yildizlarda cekim (gravity, yer cekimi) cok yuksek olmadigindan, yildiz kendi elektronlarinin izin verdigi kadar kuculur, artik daha fazla kuculemez. Ornegin bizim gunesimiz, dunyamiz kadar kuculur. Bunlara "Beyaz Cuce" deniyor.
Orta kutlede yildizlarda ise basinc oyle buyuk ki yildiz ezilip, buzulup taa notronlarina kadar kuculuyor. Bunlara da "notron yildizi" deniyor.
masif siniftaki dev yildizlarin sonu daha acikli oluyor... Bunlar tek bir noktaya kadar kuculup "kara delik" denilen fenomene donusebiliyor ve artik bizim bildigimiz uzaydan ayrilabiliyorlar.
Bu yukardaki buzusme olayi sirasinda yildiz soguyup karanlik ve olu bir tasa donusebildigi gibi infilak edip " super nova" denilen uzaya yayilmis plazma sekline de donusebiliyor.
beyaz cuce yakiti tuketip soner ve sogursa merkezindeki karbon basinc altinda tamamen dev bir elmasa donusuyor teorik olarak... Dunya buyuklugunde tek tas bir elmas... Kac karattir acaba...
Alttaki resimde bir "Supernova"
Nasil ilginc konular degil mi? Aslinda temelde cok da karisik, anlasilmaz degil astronomi...
Yildizlar da bizler gibi dogar buyur, gelisir ve ölürler.
Biraz ters olacak ama bu yazida yildiz olumlerinden bahsedecegim. Dogumlari ve hayat hikayelerini de sonra konusacagiz umarim...
Yildizlar henuz tam da pek bilinemeyen bir yontem kullanarak milyonlarca milyarlarca yil suresince nukleer fuzyon ile hidrojeni helyum a "yakarak" enerji uretir. (ah bunu birde biz becerebilsek)
Hidrojen sonsuz degildir, bir ara biter... Tabii aniden degil. Ic bolgedeki basincin etkisiyle hidrojen ic kisimlarda daha cabuk tukenir. geriye helyum kalir. Basinc ve isi altinda helyum yanmaya baslar. Helyum karbona donuserek ve hidrojen-helyum fuzyonundan 5 misli daha buyuk enerji aciga cikararak "yanar", yildizin dis ceperleri de bu etki altinda genlesir ve yildizimiz bir "Kirmizi dev" e donusur.
Bizim gunesimiz de gunun birinde bir kirmizi dev e donuserek Merih dahil butun gezegenleri yutacak kadar buyuyecektir maalesef.
Alttaki temsili ama olcekli resimde gunesimizi (The Sun) bugunku haliyle ve "kirmizi dev" olmus haliyle goruyorsunuz. O minik beyaz nokta da Dunya mizi temsil ediyor...
Ara bilgi...
Simdi, bizim gozumuzde yildizlar kutleleri bakimindan uce ayriliyor.
1) Dusuk kutlede yildizlar (0.5 gunes kutlesi)
2) Orta kutlede yildizlar (0.5 ila 3.0 gunes kutlesi arasi) (Gunes burada)
3) Masif yildizlar (Kutlesi 3 gunes kutlesinden buyuk olanlar)
Yildizlar kirmizi dev durumundan sonra artik yanacak Hidrojen-helyum vs. tamamen bitince kendi cekimlerine yenik duserek bu kez buzusmeye baslayacaktir. Bu durumda artik yildiz helyumdan donusturdugu karbonu da yakmaktadir.
Dusuk kutlede yildizlarda cekim (gravity, yer cekimi) cok yuksek olmadigindan, yildiz kendi elektronlarinin izin verdigi kadar kuculur, artik daha fazla kuculemez. Ornegin bizim gunesimiz, dunyamiz kadar kuculur. Bunlara "Beyaz Cuce" deniyor.
Orta kutlede yildizlarda ise basinc oyle buyuk ki yildiz ezilip, buzulup taa notronlarina kadar kuculuyor. Bunlara da "notron yildizi" deniyor.
masif siniftaki dev yildizlarin sonu daha acikli oluyor... Bunlar tek bir noktaya kadar kuculup "kara delik" denilen fenomene donusebiliyor ve artik bizim bildigimiz uzaydan ayrilabiliyorlar.
Bu yukardaki buzusme olayi sirasinda yildiz soguyup karanlik ve olu bir tasa donusebildigi gibi infilak edip " super nova" denilen uzaya yayilmis plazma sekline de donusebiliyor.
beyaz cuce yakiti tuketip soner ve sogursa merkezindeki karbon basinc altinda tamamen dev bir elmasa donusuyor teorik olarak... Dunya buyuklugunde tek tas bir elmas... Kac karattir acaba...
Alttaki resimde bir "Supernova"
Nasil ilginc konular degil mi? Aslinda temelde cok da karisik, anlasilmaz degil astronomi...
